Van Etiket Naar Diagnose


  1. De metafoor van de eik

    Op de een of andere manier krijgen gezonde mensen vaker last van hun rug, nek of schouders. Dat zijn klachten in het steun- en bewegingsapparaat die zich helaas op steeds jongere leeftijd voordoen. Om een verklaring te zoeken voor het ontstaan van dit soort klachten gebruiken we de metafoor van de eik. We vergelijken het groeien van een eik met het groeien of beter gezegd het ontwikkelen van een klacht.
  2. Wat zijn de klachten?

    Als je last hebt van je rug, nek of schouder kun je over van alles klagen. De een ervaart klachten anders dan de ander en dat is terug te horen als iemand de klachten onder woorden brengt. Het is de kunst om in dat geklaag de symptomen te ontdekken en daarmee de wortel van het kwaad op te sporen. Dat proces maken we duidelijk met het bouwen van een keten van oorzaak en gevolg. De metafoor van de eik komt terug in de vraag wat we bij het ontwikkelen van klachten met de eikel als oorzaak en met de groeifactoren als stimuli kunnen vergelijken.
  3. Ontwikkeling van de verklaringen

    Om onheil te weren is de mensheid voortdurend op zoek naar verklaringen. We schetsen de ontwikkeling van de verklaring van ongemakken in het lijf. Dat doen we aan de hand van de groei van kennis die verloopt van verklaringen in het magische perspectief naar verklaringen in het beschrijvende perspectief. De laatste stap in de groei van kennis is het verklarende perspectief. Alleen in het verklarende perspectief is met het samenspel tussen oorzaak en stimuli te begrijpen en te verklaren hoe en waarom een klacht, of beter gezegd een disfunctie, zich op een bepaalde locatie in het lijf kan ontwikkelen.
  4. Op zoek naar een verklarend perspectief

    Bij het zoeken naar een verklarend perspectief vergelijken we de verklaring van specifieke klachten met de verklaring van aspecifieke klachten. Op het eerste gezicht lijken oorzaak en stimuli beter in te vullen voor aspecifieke klachten. Bij nader inzien hoort die verklaring eerder thuis in het magische perspectief. Het blijkt nog niet mee te vallen om in de meewegende factoren de oorzaak van de stimuli te scheiden. Juist dat is nodig om een verklarend perspectief op te stellen.
  5. Oorzaak of stimulus?

    Om het ontstaan van disfuncties met pijnlijke symptomen te begrijpen, hebben we een verklarend perspectief nodig. Om in alle meewegende factoren de oorzaak van de stimuli te kunnen scheiden, ploegen we verder op vier velden. We verkennen het genetische, het psychosociale, het ergonomische en het mechanische veld van houding en beweging. Op basis van de literatuur lijkt een slechte houding op het mechanische veld in aanmerking te komen als oorzaak. Daar schieten we weinig mee op omdat de definitie van een goede houding ontbreekt. We komen tot de ontnuchterende conclusie dat een verklarend perspectief voor het ontstaan van disfuncties in het steun- en bewegingsapparaat niet bestaat.
  6. Tussenbalans

    We maken de tussenbalans op met het schetsen van uiteenlopende meningen en de verwarring tussen oorzaak en stimuli, klachten en symptomen en etiketten en diagnoses. Het rijk geschakeerde aanbod van interventies lijkt het logische gevolg daarvan en zou je bijna het recht ontnemen om te klagen over de mogelijkheid om van je klachten af te komen. Dit hoofdstuk sluiten we af met de vraag of het wel mogelijk is om een verklarend perspectief te ontwikkelen.
  7. Wat beweegt de mens?

    We zoeken verder naar een verklaring voor het ontstaan van disfuncties in het steun- en bewegingsapparaat. Om een mogelijke oorzaak op het mechanische veld van houding en beweging helder te krijgen, moeten we begrijpen hoe een goede of slechte houding ontstaat. We kijken naar beweging als reactie op prikkels, de functie van het skelet als steunapparaat en de sturende rol van sensoriek in motoriek. Voor gestuurde bewegingen moet een baby met een leerproces zowel de sensorische als de motorische cortex zelf programmeren om trefzeker met een beweging op een prikkel te reageren. Die ontwikkeling gaat in de regel goed en dat levert de vraag op wat later fout gaat in de programmering zodat een beweging ontstaat die een riskante houding oplevert.
  8. De mens handelt

    Door te bewegen programmeren en herprogrammeren we de sensomotorische cortex. Omdat de handen een prominente plaats op de cortex innemen, kijken we eerst naar de handen. Aan handen zijn allerlei variaties te zien en te voelen in stand, kleur, temperatuur, kracht en krachtverdeling. Het is nog niet duidelijk of deze variaties zijn aangeboren of dat ze later op de een of ander manier zijn ontstaan. Als ze niet zijn aangeboren maar verworven, moeten we waarschijnlijk doorredeneren tot de belasting van de steunvlakken om die variaties te begrijpen.
  9. Het skelet balanceert

    Om de functionaliteit van de handen te begrijpen, moeten we de functionaliteit van het steun- en bewegingsapparaat begrijpen. Het lijf balanceert staand op relatief kleine steunvlakken van de voeten en blijft overeind dankzij het skelet. We kijken hoe het skelet staand en zittend op de steunvlakken balanceert en zien ook hier weer allerlei variaties. Die variaties moeten op de een of andere manier consequenties hebben voor de spieren die het skelet overeind houden en in beweging zetten.
  10. De spieren schakelen

    Na de aandacht voor het skelet als steunapparaat kijken we naar de spieren als bewegingsapparaat. Met een aantal experimenten ontdekken we een wetmatigheid: de schakeling van spieren in bewegingsketens is afhankelijk van belasting van de steunvlakken in voeten of zitknobbels. Bij een skelet in balans schakelen de spieren automatisch in een efficiënte bewegingsketen. Bij elke variant in belasting van de steunvlakken zijn scheerlijnen nodig en schakelen spieren automatisch in een inefficiënte bewegingsketen.
  11. De cortex registreert

    Elke beweging met bijbehorende schakeling van spieren laat sporen na op de cortex. Met andere woorden, de cortex registreert elke beweging. Automatisering van de geregistreerde beweging met de bijbehorende schakeling van spieren vindt alleen plaats bij voldoende herhaling van de beweging. Daarmee herprogrammeren we de cortex voortdurend met efficiënte of met inefficiënte bewegingsketens. Als de inefficiënte keten is geautomatiseerd, is de herprogrammering van de cortex in vrijwel alle activiteiten aan de motoriek af te lezen.
  12. Het lijf reageert

    Het lijf reageert wetmatig en daarom voorspelbaar op de belasting van de steunvlakken en het bewegen in efficiënte of inefficiënte ketens. Met gedegen observatie is een disfunctie te constateren of is te voorspellen waar deze kan ontstaan. Het is niet te voorspellen of- en wanneer de disfunctie manifest wordt en symptomen veroorzaakt.
  13. Het lijf protesteert

    We willen begrijpen hoe en waarom een latente disfunctie manifest kan worden zodat het lijf protesteert. Daarvoor is het nodig om het oorzakelijke verband tussen disfuncties en symptomen op te sporen. Zou het mogelijk zijn om bijvoorbeeld aspecifieke lage rugklachten nu te transformeren naar te verklaren symptomen bij een in de diagnose benoemde disfunctie? Daarvoor moeten we in elk geval de keten van oorzaak en gevolg volledig kunnen invullen. Logisch geredeneerd zou dan gelden dat alle klachten specifiek zijn mits de disfunctie in een objectieve, geldige en betrouwbare diagnose is te vatten.
  14. De keten van oorzaak en gevolg

    Er is voldoende materiaal verzameld om de keten van oorzaak en gevolg volledig in te vullen. Een belangrijke stap daarin is het cruciale onderscheid tussen oorzaak en stimuli. Na formulering van twee voorwaarden voor een goede houding concluderen we dat we de oorzaak hebben gevonden op het mechanische veld van houding en beweging. Stimuli zijn te vinden op het genetische, het psychosociale en het ergonomische veld. Als afsluiting vatten we het cyclische proces van het ontstaan van een manifeste disfunctie in een schema.
  15. Een goede houding

    Een goede werkhouding is het eindresultaat van een beweging in efficiënte ketens. We overwegen welke ergonomische maatregelen bijdragen aan een werkplek die vrij is van bewegingsdwang. Componenten als sfeer op de werkvloer, stijl van leidinggeven en de mogelijkheid om het werk zelf te plannen en in te delen, worden vaak beschouwd als behorend tot de ergonomische maatregelen. We laten ze hier buiten beschouwing en leggen de nadruk op efficiëntie van de bewegingsketens onder invloed van meubilair, opstelling van apparatuur en hulpmiddelen.
  16. Een verklarend perspectief

    Met de ingevulde keten van oorzaak en gevolg en de definitie van een goede houding is een verklarend perspectief op te stellen. Om in het verklarende perspectief een correcte diagnose te kunnen formuleren, stellen we een aantal eisen aan de invulling per cel in de keten van oorzaak en gevolg.
  17. Sjabloon voor de aanpak

    Voordat we met een casus een concreet voorbeeld geven van een diagnose, schetsen we het belang van voortdurende waarneming in de cyclus van observatie, analyse, conclusie en verificatie. In de eerste sessie resulteert dat in het stapsgewijs aanscherpen van de hypothese die uitmondt in een diagnose. We stellen de vraag of na het formuleren van een diagnose het onderscheid tussen specifieke en aspecifieke klachten nog houdbaar is.
  18. Van etiket naar diagnose

    We ronden de zoektocht naar de verklaring en de aanpak van disfuncties in het steun- en bewegingsapparaat af met een casus waarin alle beschreven onderdelen aan bod komen. In deze casus blijken de aspecifieke klachten met de diagnose te transformeren in een specifieke disfunctie met bijbehorende symptomen.
  19. Wat kan ik er mee?

    Het samenspel tussen inefficiënte bewegingsketens als oorzaak en diverse stimuli veroorzaakt disfuncties in het steun- en bewegingsapparaat. Met voortdurende waarneming is op basis van steeds scherpere hypotheses een correcte diagnose te formuleren. Om de sensomotorische cortex te herprogrammeren naar het bewegen in efficiënte bewegingsketens is een leerproces het meest effectief. Ziedaar de inhoud van alle tot nu toe gelezen hoofdstukken. De vraag resteert wat je daar vandaag of morgen mee kunt.

Terug naar boven